Η φυματίωση είναι μια σοβαρή νόσος που οφείλεται στο βακτηρίδιο Mycobacterium Tuberculosis ή μυκοβακτηρίδιο της φυματίωσης. Η μετάδοση της νόσου γίνεται αερογενώς με τον βήχα, την ομιλία, το γέλιο, το φτέρνισμα, το τραγούδι ή μετά από στενή επαφή με πάσχοντα.
Η φυματίωση περιλαμβάνει την πνευμονική και την εξωπνευμονική νόσο (εντόπιση στους πνεύμονες και εντόπιση και σε άλλα όργανα) .
Η πνευμονική νόσος εκδηλώνεται με συμπτώματα όπως πυρετός, επίμονος βήχας που μπορεί να διαρκεί για εβδομάδες ή μήνες, αιμόπτυση (απώλεια αίματος με τον βήχα και τα πτύελα ή ακόμα και απώλεια καθαρού αίματος με τον βήχα), νυχτερινή εφίδρωση, ανορεξία και απώλεια βάρους, αίσθημα βάρους στο στήθος, κόπωση και κακουχία.
Η νόσος μπορεί να είναι αρχικά λανθάνουσα, χωρίς συμπτώματα, και να εξελιχθεί σε ενεργό νόσο όταν η ανοσολογική κατάσταση του ατόμου αποδυναμωθεί. Άρα στην λανθάνουσα φυματίωση το άτομο έχει μολυνθεί με το βακτήριο, αλλά δεν έχει ενεργό νόσο και δεν είναι μεταδοτικό.
Αντίθετα, στην ενεργό φυματίωση, τα μυκοβακτηρίδια πολλαπλασιάζονται και προκαλούν τα προαναφερθέντα συμπτώματα.
Παράγοντες που οδηγούν σε ενεργό νόσο:
Η λανθάνουσα φυματίωση μπορεί να εξελιχθεί σε ενεργό νόσο όταν η άμυνα του οργανισμού αποδυναμώνεται από διάφορους παράγοντες, όπως:
- Πρόσφατη μόλυνση σε στενή επαφή με ενεργό ασθενή
- Υποσιτισμός ή συνθήκες κακουχίας
- Ανοσοκαταστολή (π.χ. λόγω HIV)
- Σακχαρώδης διαβήτης
Πολυανθεκτική φυματίωση
Πολύ σημαντική είναι η πολυανθεκτική φυματίωση (MDR-TB) μια μορφή φυματίωσης που οφείλεται σε ανθεκτικά μυκοβακτηρίδια στα αντιφυματικά φάρμακα ισονιαζίδη και ριφαμπικίνη.
Η MDR-TB δεν συνδέεται με συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή, αλλά μπορεί να εμφανιστεί οπουδήποτε στον κόσμο, έχει πανομοιότυπα συμπτώματα με την κοινή φυματίωση αλλά είναι περισσότερο επίμονη και απαιτεί συνδυασμό αντιφυματικών φαρμάκων δεύτερης γραμμής, εκτός από αυτά της πρώτης γραμμής στα οποία παραμένει το στέλεχος ευαίσθητο.
Στην αύξηση των κρουσμάτων πολυανθεκτικής φυματίωσης παίζει ρόλο, μεταξύ άλλων και η κακή συνεργασία και συμμόρφωση του ασθενούς με την θεραπεία και η ελλιπής επομένως θεραπεία.
Διάγνωση
Η διάγνωση της φυματίωσης περιλαμβάνει κλινική εξέταση, ακτινογραφία ή αξονική θώρακος και εργαστηριακές εξετάσεις όπως η δοκιμασία Mantoux (δερματική δοκιμασία όπου εγχέεται μικρή ποσότητα φυματινικής πρωτεΐνης στο δέρμα.
Μια θετική αντίδραση, δηλαδή φούσκωμα, υποδηλώνει μόλυνση από το μυκοβακτηρίδιο της φυματίωσης) ή, επίσης, η αιματολογική εξέταση Quantiferon για την ανίχνευση έκθεσης στο βακτήριο, καθώς και εξετάσεις πτυέλων για την ανίχνευση ενεργού νόσου. Επίσης, μπορεί να απαιτηθεί βρογχοσκόπηση για λήψη βρογχικού εκπλύματος.
Επιδημιολογικά δεδομένα για την συχνότητα της φυματίωσης στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα το 2023 δηλώθηκαν 493 περιπτώσεις φυματίωσης, κατά 54% περισσότερες από το 2022. Από αυτές, οι 370 (75%) δηλώθηκαν από τις μονάδες υγείας, ενώ 123 επιπλέον περιστατικά (25% του συνόλου) καταγράφηκαν από ενεργητική εργαστηριακή επιτήρηση σε επιλεγμένα τριτοβάθμια νοσοκομεία.
Το 47% των περιπτώσεων ήταν Έλληνες και το 53% αλλοδαποί. Με βάση τον αριθμό των δηλωμένων περιπτώσεων, η συχνότητα δήλωσης της νόσου στην Ελλάδα για το 2023 υπολογίστηκε σε 4,71 περιστατικά ανά 100.000 πληθυσμού.
Σημειώθηκε μικρή αύξηση σε σύγκριση με το 2019, τελευταίο έτος πριν την πανδημία COVID-19, κατά το οποίο η συχνότητα δήλωσης ήταν 4,3 περιστατικά ανά 100.000 πληθυσμού. Λόγω της συνεχιζόμενης υποδήλωσης, ο αριθμός των δηλωθέντων περιπτώσεων το 2023 θεωρείται ότι υποεκτιμά 3-5 φορές το πραγματικό φορτίο της νόσου στη χώρα.
Πρόληψη
Ο καλύτερος τρόπος για τον έλεγχο της φυματίωσης είναι η διάγνωση και η θεραπεία ατόμων με φυματίωση πριν αναπτύξουν ενεργή νόσο. Επίσης, υπάρχει και το εμβόλιο κατά της φυματίωσης το οποίο μπορεί να γίνει κατά την παιδική ηλικία που είναι πιο αποτελεσματικό.
Συμπερασματικά
Η φυματίωση είναι νόσος που μπορεί να προληφθεί και να αντιμετωπιστεί. Η πρόληψη συνίσταται στην έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση των πασχόντων ώστε να σταματήσει η μετάδοση της νόσου, αλλά και στην χορήγηση προληπτικής θεραπείας στα άτομα με λανθάνουσα νόσο.
